Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Trong quá trình xây dựng và trình dự án Luật, dự thảo nhận được sự quan tâm rộng rãi của đại biểu Quốc hội, chuyên gia và người dân.Trong đó, đề xuất mở rộng đối tượng được hiến mô, bộ phận cơ thể người xuống dưới 18 tuổi đã đặt ra nhiều tranh luận về ranh giới giữa quyền hiến tặng, quyền đại diện của cha mẹ và trách nhiệm bảo vệ trẻ em. Đây không đơn thuần là câu chuyện về việc có thêm cơ hội cứu sống người bệnh, mà còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền nhân thân, sự tự nguyện và tính toàn vẹn cơ thể của người chưa thành niên.

Hiến mô, tạng là hành động mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc. Tuy nhiên, không thể vì mục đích cứu chữa một người mà xem nhẹ quyền và lợi ích của người hiến, đặc biệt khi người hiến vẫn chưa đủ tuổi trưởng thành. Bởi trong những trường hợp này, quyết định hiến tặng không chỉ liên quan đến ý chí cá nhân mà còn chịu tác động từ quan hệ gia đình, tình cảm và sự phụ thuộc của trẻ vào người lớn.

Thứ nhất, quyền đại diện của cha mẹ không đồng nghĩa với quyền quyết định thay con trong mọi trường hợp

Cha mẹ là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên theo khoản 1 Điều 136 Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, cần hiểu rằng quyền đại diện được xác lập nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp và phải thực hiện những hành vi có lợi cho người đại diện được quy định tại khoản 1 Điều 144 Bộ luật Dân sự năm 2015 theo đó: “Người đại diện theo pháp luật có quyền xác lập, thực hiện mọi giao dịch dân sự vì lợi ích của người được đại diện, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác” , chứ không phải trao cho cha mẹ quyền quyết định tuyệt đối đối với mọi vấn đề liên quan đến con. 

Đặc biệt, hiến mô, bộ phận cơ thể người có tính chất hoàn toàn khác với những giao dịch dân sự thông thường. Đây là quyết định tác động trực tiếp đến cơ thể, sức khỏe và có thể để lại những hệ quả lâu dài đối với người hiến. Một vấn đề đáng suy nghĩ được đặt ra là trong trường hợp trẻ hiến mô để cứu chữa cha, mẹ hoặc anh, chị, em ruột, liệu sự đồng ý của cha mẹ có thực sự phản ánh đầy đủ nguyện vọng của trẻ?

Trên thực tế, một đứa trẻ có thể đồng ý hiến không hoàn toàn xuất phát từ mong muốn tự thân, mà còn vì tình thương, cảm giác trách nhiệm hoặc tâm lý sợ mất đi người thân. Thậm chí, trẻ có thể cảm thấy mình không có quyền từ chối khi gia đình đang đặt nhiều kỳ vọng vào quyết định đó. Do vậy, sự đồng ý của cha mẹ không thể thay thế hoàn toàn sự tự nguyện của chính người hiến. Nếu chỉ dựa vào văn bản chấp thuận của người đại diện mà không đánh giá độc lập ý chí của trẻ, nguy cơ biến quyền đại diện thành áp lực đối với người chưa thành niên là điều cần được tính đến.

Ai sẽ là người bảo vệ trẻ khi người đại diện cũng là người được hưởng lợi từ việc hiến tặng?

Thư hai, vấn đề cần được quan tâm đặc biệt trong quá trình xây dựng chính sách.

Hãy thử đặt một tình huống: Một người con chưa thành niên được đề nghị hiến mô để cứu chữa cha hoặc mẹ đang mắc bệnh hiểm nghèo. Cha mẹ vừa là người đại diện theo pháp luật, vừa là người trực tiếp được hưởng lợi từ việc hiến tặng. Trong tình huống này, dù cha mẹ không có ý định gây áp lực cho con, xung đột lợi ích vẫn có thể phát sinh. Trẻ có thể khó bày tỏ sự từ chối vì sợ làm tổn thương người thân hoặc cảm thấy bản thân phải hy sinh để cứu gia đình. Vì vậy, việc chỉ yêu cầu cha mẹ đồng ý bằng văn bản chưa chắc đã đủ để bảo đảm tính tự nguyện.

Luật sư Vi Thị Phường - Luật sư Công ty Luật TNHH Nguyễn Hiếu

Về vấn đề này, Luật sư Vi Thị Phường – Công ty Luật TNHH Nguyễn Hiếu thuộc Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai nhấn mạnh:

“Việc mở rộng đối tượng dưới 18 tuổi là một thay đổi chính sách đáng kể, cần được đánh giá kỹ về pháp lý, y khoa, tâm lý và đạo đức xã hội. Bài toán đặt ra không chỉ là ai có quyền ký văn bản đồng ý, mà còn là thiết kế cơ chế để quyền đại diện không trở thành công cụ gây sức ép lên người chưa thành niên. Việc phân định rõ trách nhiệm của cha mẹ, người giám hộ, cơ sở y tế và cơ quan bảo vệ trẻ em sẽ góp phần hạn chế nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để ép buộc hoặc trục lợi từ việc hiến mô, tạng.”

Bảo vệ quyền từ chối cũng quan trọng như ghi nhận quyền hiến tặng. Một chính sách nhân đạo không chỉ được đánh giá bằng số lượng người có cơ hội được cứu sống, mà còn phải được đánh giá bằng mức độ bảo vệ những người tham gia hiến tặng. Nếu pháp luật chỉ tập trung mở rộng nguồn hiến mà chưa thiết kế đầy đủ cơ chế bảo vệ người hiến, đặc biệt là nhóm người chưa thành niên, thì mục tiêu nhân đạo có thể vô tình tạo ra những rủi ro đối với chính đối tượng cần được bảo vệ.

Theo Luật sư Vi Thị Phường, nguyện vọng của trẻ phải được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình xem xét việc hiến tặng. Bà nhấn mạnh:

“Ý kiến của trẻ được đặt làm trọng tâm, đặt vấn đề sức khoẻ và ý chí nguyện vọng của trẻ lên trên hết. Nếu trẻ không đồng ý hoặc phản đối, quy trình hiến tặng sẽ phải dừng lại ngay lập tức kể cả khi cha mẹ hay người giám hộ có đồng ý.”

Quyền hiến tặng phải luôn đi cùng quyền từ chối. Việc mở rộng cơ hội hiến mô, tạng là cần thiết để cứu chữa người bệnh, nhưng không thể đặt mục tiêu đó cao hơn quyền được bảo vệ về sức khỏe, thân thể và ý chí của trẻ em. Vì vậy, chính sách cần bảo đảm trẻ được tự nguyện lựa chọn, không chịu áp lực từ gia đình và mọi quyết định đều vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Bởi lòng nhân đạo không thể được xây dựng trên sự hy sinh bắt buộc của một đứa trẻ.

Để lắng nghe ý kiến và phân tích chuyên sau về vẫn đề này, mời bạn đọc truy cập vào link: Xôn xao đề xuất hiến mô, tạng người dưới 18 tuổi: Cha mẹ không thể quyết định thay trẻ trong mọi trường hợp , bài viết của Báo điện tử Tiền Phong, truy cập ngày 16/11/2026. 

Công Ty Luật Nguyễn Hiếu được đánh giá là một trong những công ty luật uy tín chuyên nghiệp hàng đầu tại Đồng Nai và các tỉnh lân cận. Với đội ngũ nhân viên luật sư chuyên nghiệp, am hiểu pháp luật, được đào tạo bài bản luatsubienhoa.com.vn đã và đang hỗ trợ, là lựa chọn hàng đầu cho nhiều cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức lớn nhỏ có nhu cầu về luật. Công ty có trụ sở chính tại Biên Hòa, Đồng Nai

LIÊN HỆ LUẬT SƯ ĐỒNG NAI - CÔNG TY LUẬT NGUYỄN HIẾU

Điện Thoại: 0921 888 777

Địa chỉ: 1680 - Nguyễn Ái Quốc - P. Trấn Biên - Đồng Nai

lsnguyenhieuhcm@gmail.com

Hỏi đáp khác